Spłata długu a darowizna -praktyczny poradnik dla osób zadłużonych

Najważniejsze wnioski

• Spłata długu z darowizny jest możliwa. Rodzice mogą przekazać dziecku pieniądze na spłatę zadłużenia. Darowizna od najbliższej rodziny może być całkowicie zwolniona z podatku po spełnieniu ustawowych warunków.
• Darowizna nie chroni majątku dłużnika przed wierzycielami. Jeżeli zadłużona osoba przekazuje swój majątek innej osobie, wierzyciele mogą w określonych sytuacjach zakwestionować taką czynność za pomocą skargi pauliańskiej.
• Dzieci nie odpowiadają automatycznie za długi żyjących rodziców. Odpowiedzialność może wynikać m.in. z poręczenia przewidzianego w art. 876 Kodeksu cywilnego ¹ lub z dziedziczenia. Znaczenie ma też sposób przekazania darowizny, który wpływa na jej skutki podatkowe. 

Spłata długu a darowizna – co oznaczają te pojęcia?

Spłata długu polega na wykonaniu zobowiązania wobec wierzyciela, najczęściej przez zapłatę określonej kwoty. Dłużnik może spłacić należność samodzielnie, ale w niektórych sytuacjach pieniądze może przekazać osoba trzecia.

Darowizna to nieodpłatne przysporzenie majątkowe na rzecz innej osoby kosztem majątku darczyńcy. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego. ²

Darowizną mogą być:

• pieniądze;
• nieruchomość;
• samochód;
• inne składniki majątku.

Nie każda pomoc finansowa udzielona bliskiej osobie jest darowizną. Jeżeli rodzice pożyczają dziecku pieniądze z obowiązkiem zwrotu, mamy do czynienia z pożyczką. Jeżeli przekazują mu środki bez obowiązku oddania, to wtedy jest to darowizna. Istotne jest zatem nie tylko to, skąd pochodzą pieniądze, ale również, na jakiej podstawie zostały przekazane.
Czy spłata cudzego długu może być darowizną?

Spłata zobowiązania innej osoby może stanowić darowiznę, jeżeli prowadzi do jej nieodpłatnego wzbogacenia. Nie oznacza to jednak, że każda spłata dokonana przez członka rodziny jest automatycznie darowizną.

Przykładowo rodzice mogą przekazać dziecku 20 000 zł na spłatę zadłużenia. Mogą również zapłacić tę kwotę bezpośrednio wierzycielowi. W obu przypadkach dziecko odnosi korzyść finansową, ale sposób realizacji świadczenia może mieć znaczenie dla obowiązku podatkowego.

Zgodnie z art. 356 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli wierzytelność pieniężna jest wymagalna, wierzyciel nie może odmówić przyjęcia zapłaty od osoby trzeciej, nawet gdy działa ona bez wiedzy dłużnika. ³ Nie przesądza to jednak, czy między osobą wpłacającą a dłużnikiem doszło do darowizny, pożyczki czy innego rodzaju rozliczenia. 

Darowizna na konto dłużnika czy bezpośrednio do wierzyciela?

Oba rozwiązania mogą prowadzić do spłaty tego samego zobowiązania. Różnią się jednak sposobem udokumentowania przekazanych środków, co może mieć znaczenie dla zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.

Najbardziej przewidywalnym rozwiązaniem przy darowiźnie pieniężnej jest udokumentowany przelew na rachunek obdarowanego, z którego następnie dokonuje on spłaty długu. Nie oznacza to jednak, że przelew bezpośrednio na rachunek kredytowy zawsze wyklucza zwolnienie podatkowe. Znaczenie ma to, czy rachunek i dokumenty pozwalają wykazać, że obdarowany rzeczywiście otrzymał pieniądze.

W interpretacji indywidualnej z 10 sierpnia 2026 r., sygn. 0111-KDWB.4015.21.2026.1.BB organ podatkowy uznał stanowisko dotyczące zwolnienia dla darowizn wpłacanych bezpośrednio na rachunki wierzycieli za nieprawidłowe.

Istotny jest też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2026 r., sygn. III FSK 782/25. NSA uznał, że w rozpatrywanej sprawie wpłata darowanych środków na techniczny rachunek przeznaczony do spłaty kredytu hipotecznego, którego współwłaścicielką była obdarowana, spełniała warunek udokumentowania darowizny.

Nie oznacza to jednak, że każda wpłata na rachunek wierzyciela uprawnia do zwolnienia z podatku. Przed przekazaniem pieniędzy trzeba sprawdzić status rachunku, dokumentację oraz warunki zastosowania zwolnienia.

Darowizna a długi rodziców – czy dzieci muszą je spłacać?

Dzieci nie mają automatycznego obowiązku spłacania długów żyjących rodziców. Odpowiedzialność może jednak wynikać z samodzielnie zaciągniętego zobowiązania, poręczenia albo przepisów dotyczących dziedziczenia. Samo pokrewieństwo nie wystarcza do tego, aby wierzyciel mógł żądać spłaty zadłużenia od dziecka.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy dziecko dobrowolnie pomaga rodzicom finansowo. Przekazanie pieniędzy może stanowić darowiznę, a sposób jej udokumentowania ma znaczenie dla rozliczeń podatkowych.

Czy dziecko może spłacić dług rodziców w ramach darowizny?

Dorosłe dziecko może przekazać rodzicom pieniądze, z których spłacą kredyt, pożyczkę lub inne zaległe zobowiązanie. Jeśli środki nie podlegają zwrotowi, pieniądze stanowią darowiznę. Rodzice powinni wtedy sprawdzić obowiązki wynikające z ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Przykład: Ojciec ma zadłużenie w wysokości 15 000 zł, dorosła córka przekazuje mu taką samą kwotę bez obowiązku zwrotu. Ojciec przeznacza darowiznę na uregulowanie zaległości.

W takim przypadku trzeba rozróżnić dwie czynności: darowiznę pieniędzy córki dla ojca oraz późniejszą spłatę długu przez ojca. Jeżeli córka sama dokonuje przelewu na konto wierzyciela, należy dodatkowo ocenić podstawę tego świadczenia i sposób udokumentowania darowizny.

Czy długi rodziców przechodzą po ich śmierci na dzieci?

Długi i zobowiązania rodziców mogą wejść w skład spadku, ale odpowiedzialność dziecka zależy od sposobu przyjęcia spadku. Spadkobierca może przyjąć spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza lub go odrzucić, zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego. ⁴ Zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości aktywów spadku ustalonej w wykazie lub spisie inwentarza, chyba że spadkobierca podstępnie pominął przedmioty spadku albo podstępnie uwzględnił nieistniejące długi. ⁵

Na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania. Zgodnie z art. 1015 Kodeksu cywilnego brak złożenia oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.⁶ Nie należy więc utożsamiać pomocy zadłużonym rodzicom z odpowiedzialnością za odziedziczone zobowiązania.

Czy zadłużeni rodzice mogą przepisać swoje mieszkanie na dziecko?

Rodzice mogą zawrzeć z dzieckiem umowę darowizny mieszkania lub domu, ale jeżeli przekazanie nieruchomości prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli, istnieje ryzyko zakwestionowania tej czynności. Sam fakt posiadania długów nie oznacza zakazu rozporządzania własnym majątkiem, istotne są jednak skutki darowizny dla możliwości zaspokojenia żądań wierzycieli.

Załóżmy, że ojciec ma 80 000 zł zaległego zadłużenia. Posiada jednak własne mieszkanie, które stanowi najważniejszy składnik majątku. Przekazuje je córce w akcie darowizny, po czym nie dysponuje odpowiednimi środkami na spłatę wierzytelności. W takiej sytuacji wierzyciele mogą rozważyć wystąpienie z tzw. skargą pauliańską.

Czym jest skarga pauliańska?

Skarga pauliańska to sposób ochrony wierzyciela przed czynnościami, przez które dłużnik utrudnia lub uniemożliwia zaspokojenie należności. Jej podstawę stanowią art. 527–534 Kodeksu cywilnego. ⁷ Zgodnie z art. 527 § 2 tej ustawy pokrzywdzenie wierzyciela występuje wtedy, gdy wskutek czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo jego niewypłacalność się pogłębiła. Wierzyciel może żądać uznania darowizny za bezskuteczną w ciągu 5 lat od jej dokonania, zgodnie z art. 534 Kodeksu cywilnego. ⁸

Przy darowiznach szczególne znaczenie mają:

• Art. 528 KC – w przypadku nieodpłatnego uzyskania korzyści majątkowej przez osobę trzecią wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną także wtedy, gdy obdarowany nie wiedział o pokrzywdzeniu wierzycieli. ⁹
• Art. 529 KC – przewiduje domniemanie świadomości pokrzywdzenia wierzycieli, gdy dłużnik dokonuje darowizny jako osoba niewypłacalna lub staje się niewypłacalny wskutek darowizny. ¹⁰

Uwzględnienie skargi nie oznacza automatycznego unieważnienia darowizny. Pozwala natomiast wierzycielowi, na zasadach określonych w przepisach, dochodzić zaspokojenia z przedmiotu przekazanego osobie trzeciej.

Czy darowizna chroni majątek przed komornikiem?

Darowizna nie jest pewnym sposobem zabezpieczenia majątku przed egzekucją komorniczą. Przekazanie mieszkania, samochodu lub gotówki członkowi rodziny może zostać zakwestionowane, jeśli spełnione są przesłanki skargi pauliańskiej.

Nie każda darowizna dokonana przez osobę zadłużoną będzie jednak bezskuteczna wobec wierzycieli. Znaczenie mają okoliczności przekazania majątku, stan wypłacalności oraz sytuacja prawna wierzyciela. Przed podpisaniem aktu notarialnego darowizny warto sprawdzić konsekwencje tej czynności, zamiast zakładać, że zmiana właściciela zakończy problem zadłużenia.

Czy darowizna na spłatę długu podlega podatkowi od spadków i darowizn?

Darowizna pieniędzy przeznaczonych na spłatę zadłużenia może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Nie oznacza to jednak, że każde przekazanie pieniędzy przez członka rodziny jest automatycznie zwolnione z podatku.

Zasady określa art. 4a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.¹¹ Zwolnienie z podatku dla tzw. grupy zerowej dotyczy:

• małżonków;
• rodziców;
• dzieci;
• dziadków;
• wnuków;
• rodzeństwa;
• pasierbów;
• ojczymów;
• macoch.

Przy większych darowiznach pieniężnych istotne są przede wszystkim termin zgłoszenia i sposób udokumentowania przekazania środków.

Kiedy trzeba zgłosić darowiznę na formularzu SD-Z2 do urzędu skarbowego?

Zgłoszenie darowizny na formularzu SD-Z2 nie jest wymagane, jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby nie przekracza 36 120 zł. Zgodnie z art. 9 ustawy o podatku od spadków i darowizn przy obliczaniu limitu uwzględnia się nabycia z roku ostatniej darowizny oraz 5 poprzednich lat kalendarzowych. ¹²

Po przekroczeniu limitu 36 120 zł obdarowany musi co do zasady złożyć formularz SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, aby skorzystać z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny, zgodnie z art. 4a ustawy. ¹³ Zwolnienie wymaga również spełnienia pozostałych warunków ustawowych, w tym odpowiedniego udokumentowania darowizny pieniężnej.

Przy darowiznach przekraczających ten limit trzeba również spełnić pozostałe warunki:

• Pokrewieństwo – darczyńca musi należeć do grupy zerowej, czyli najbliższej rodziny.
• Udokumentowanie przekazania środków – otrzymanie darowizny pieniężnej trzeba potwierdzić dowodem wpływu na rachunek bankowy lub rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.
• Spełnienie warunku obywatelstwa lub miejsca zamieszkania – w chwili otrzymania darowizny obdarowany musi być obywatelem Polski lub jednego z państw UE/EFTA albo mieszkać w Polsce lub takim państwie.

Od 7 stycznia 2026 roku możliwe jest przywrócenie terminu na zgłoszenie darowizny na formularzu SD-Z2. Zgodnie z art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn warunkiem jest uprawdopodobnienie, że niedotrzymanie terminu nastąpiło bez winy obdarowanego, np. z powodu poważnej choroby. ¹⁴ Wniosek do naczelnika urzędu skarbowego należy złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, dołączając zaległe zgłoszenie SD-Z2. ¹⁵

Możliwość przywrócenia terminu dotyczy nabyć dokonanych od 7 stycznia 2026 roku oraz wcześniejszych, jeżeli sześciomiesięczny termin zgłoszenia nie upłynął przed tą datą.

Limit 36 120 zł dotyczy nabyć od jednej osoby, a nie łącznych darowizn od wszystkich członków rodziny. Oznacza to, że darowizny otrzymane od matki i ojca rozlicza się oddzielnie. Zasady te wynikają z art. 4a i art. 9 ustawy. ^{16 17}

Czy spłata kredytu przez rodziców zawsze oznacza darowiznę?

Jeśli rodzice są współkredytobiorcami i spłacają własne zobowiązanie, sama wpłata nie musi oznaczać darowizny. W przypadku kredytu zaciągniętego solidarnie bank może zażądać zapłaty od każdego ze współdłużników, zgodnie z art. 366 Kodeksu cywilnego. ¹⁸

Przykładowo rodzice i dorosłe dziecko wspólnie podpisali umowę kredytu hipotecznego. Następnie rodzice regulują raty ze swoich dochodów. Nie można automatycznie założyć, że każda wpłacona przez nich rata jest darowizną na rzecz dziecka. Trzeba uwzględnić treść umowy kredytowej oraz ewentualne rozliczenia między współdłużnikami.

Potwierdza to również interpretacja indywidualna z 10 marca 2026 r., sygn. 0111-KDIB1-3.4015.2.2026.2.JKU, dotycząca spłaty kredytu przez współkredytobiorcę solidarnego.

Jak udokumentować darowiznę przeznaczoną na spłatę długu?

Najważniejsze jest zachowanie dokumentów potwierdzających, kto przekazał pieniądze, komu, w jakiej wysokości oraz na jakiej podstawie.

Warto przygotować prostą pisemną umowę darowizny pieniężnej, zwłaszcza gdy przekazywana kwota jest wysoka.

Dokument może zawierać:

• dane darczyńcy i obdarowanego;
• kwotę i datę darowizny;
• informację o nieodpłatnym przekazaniu środków;
• ustalony sposób przekazania pieniędzy;
• podpisy stron.

Zachowaj także potwierdzenia przelewów, zgłoszenie SD-Z2, jeśli jest wymagane, oraz dokumenty potwierdzające spłatę zobowiązania. Przelew bankowy z wyraźnym tytułem jest najlepszym dowodem na darowiznę dla celów podatkowych.

W przypadku darowizny już wykonanej brak aktu notarialnego nie musi oznaczać nieważności umowy. Wynika to z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego, który przewiduje skuteczność darowizny spełnionej mimo niezachowania formy aktu notarialnego. ¹⁹ Przepis ten nie znosi szczególnych wymagań dotyczących darowizny nieruchomości.

Jeżeli przekazywanym majątkiem jest mieszkanie, potrzebna jest umowa w odpowiedniej formie notarialnej.

Spłata długu a darowizna – co sprawdzić przed przekazaniem pieniędzy lub majątku?

Zanim przekażesz pieniądze na spłatę zadłużenia albo przyjmiesz darowiznę od rodziny, ustal, jakie obowiązki i konsekwencje wiążą się z konkretną transakcją.

1. Ustal, kto odpowiada za dług – sprawdź umowę kredytu, pożyczki lub innego zobowiązania.
2. Określ charakter pomocy – rozróżnij darowiznę, pożyczkę oraz spłatę własnego zobowiązania przez współdłużnika.
3. Sprawdź sposób przekazania środków – ustal, czy pieniądze trafią na konto obdarowanego, czy bezpośrednio do wierzyciela.
4. Zweryfikuj obowiązki podatkowe – sprawdź możliwość zwolnienia, limit oraz ewentualny termin zgłoszenia SD-Z2.
5. Zachowaj dokumentację – przygotuj umowę i przechowuj potwierdzenia przelewów oraz spłat.
6. Oceń sytuację wierzycieli – jeżeli osoba zadłużona przekazuje majątek, sprawdź ryzyko skargi pauliańskiej.
7. Skonsultuj nietypową transakcję – przy wysokiej kwocie, nieruchomości lub wpłacie bezpośrednio do wierzyciela rozważ poradę prawną albo podatkową.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy spłata długu przez rodziców jest darowizną?

Może być darowizną, jeżeli rodzice nieodpłatnie regulują zobowiązanie dziecka. Jeśli jednak sami są współdłużnikami i spłacają własne zobowiązanie, kwalifikacja prawna może być inna. Znaczenie mają umowy i rzeczywiste rozliczenia między stronami.

Czy komornik widzi darowiznę?

Komornik może ustalić, że dłużnik otrzymał darowiznę, a pieniądze przekazane na zajęty rachunek bankowy mogą podlegać egzekucji. Zgodnie z art. 889 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego komornik może dokonać zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. ²⁰ Samo pochodzenie pieniędzy z darowizny nie zapewnia im ochrony przed zajęciem.

Czy komornik może zająć pieniądze otrzymane w darowiźnie?

Tak. Jeśli pieniądze z darowizny należą już do dłużnika, co do zasady mogą podlegać egzekucji. Zgodnie z art. 54 § 1 Prawa bankowego kwota wolna od zajęcia na rachunku osobistym wynosi 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, czyli 3604,50 zł miesięcznie w 2026 roku. ²¹ Ochrona ta nie obowiązuje jednak przy egzekucji alimentów.

Czy dzieci odpowiadają za długi rodziców, jeśli dostały od nich mieszkanie?

Samo otrzymanie mieszkania w darowiźnie nie oznacza automatycznego przejęcia osobistych długów rodziców. Wierzyciel może jednak w określonych okolicznościach wystąpić ze skargą pauliańską na podstawie art. 527 i 528 Kodeksu cywilnego. ²²²³ Należy też sprawdzić ewentualne obciążenia nieruchomości, np. hipotekę. Zgodnie z art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości niezależnie od tego, kto jest jej właścicielem. ²⁴

Czy darowizna od rodziców na spłatę kredytu jest wolna od podatku?

Może korzystać z pełnego zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny, zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. ²⁵ Trzeba jednak spełnić odpowiednie warunki dotyczące zgłoszenia i udokumentowania przekazania środków. Szczególnej uwagi wymagają wpłaty bezpośrednio do wierzycieli.

Czy darowizna mieszkania pozwala uniknąć spłaty długów?

Nie. Jeżeli darowizna prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli i spełnione są ustawowe przesłanki, może zostać uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela na podstawie art. 527 Kodeksu cywilnego. ²⁶ Przekazanie mieszkania bliskiej osobie nie gwarantuje więc ochrony przed egzekucją.

Źródła

1.  Art. 876 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
2. Art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
3.  Art. 356 § 2 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
4. Art. 1012 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
5. Art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
6. Art. 1015 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
7. Art. 527 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
8. Art. 534 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795 ↩︎
9. Art. 528 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
10. Art. 529 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
11. Art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2026 r. poz. 478. ↩︎
12. Art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2026 r. poz. 478. ↩︎
13. Art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2026 r. poz. 478. ↩︎
14. Art. 4c ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2026 r. poz. 478 ↩︎
15. Art. 4c ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2026 r. poz. 478 ↩︎
16. Art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2026 r. poz. 478. ↩︎
17. Art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2026 r. poz. 478. ↩︎
18. Art. 366 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
19. Art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
20. Art. 889 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 468. ↩︎
21. Art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, Dz.U. z 2026 r. poz. 38. ↩︎
22. Art. 527 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
23. Art. 528 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎
24. Art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, Dz.U. z 2026 r. poz. 1066 ↩︎
25. Art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2026 r. poz. 478 ↩︎
26. Art. 527 Kodeksu cywilnego, Dz.U. z 2026 r. poz. 795. ↩︎