Najważniejsze informacje
- Jeżeli co miesiąc brakuje Ci pieniędzy na raty, obecny harmonogram spłaty jest niewykonalny – najpierw policz miesięczny niedobór i sprawdź możliwość zmiany warunków zobowiązań.
- Brak możliwości spłaty zadłużenia trzeba oceniać na podstawie dochodów, niezbędnych wydatków i wymaganych płatności, a nie wyłącznie wysokości długu.
- Jeśli opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące, ustawa wprowadza domniemanie niewypłacalności – w takiej sytuacji możesz rozważyć także upadłość konsumencką.
Co oznaczają długi niemożliwe do spłaty?
Długi niemożliwe do spłaty to sytuacja, w której raty i zaległości przekraczają kwotę, jaką po opłaceniu niezbędnych kosztów życia możesz co miesiąc przeznaczyć na spłatę.
Przykładowo po opłaceniu mieszkania, żywności, transportu i innych podstawowych wydatków zostaje Ci 1 200 zł, a wymagane raty i płatności wynoszą 2 700 zł miesięcznie. Oznacza to, że każdego miesiąca brakuje 1 500 zł. To właśnie taki stały niedobór pokazuje, że obecny harmonogram spłaty jest niewykonalny.
O możliwości spłaty decyduje więc przede wszystkim relacja między dochodem, kosztami życia i wymaganymi płatnościami, a nie sama wysokość całego zadłużenia.
Jak sprawdzić, czy naprawdę nie masz możliwości spłaty zadłużenia?
Zamiast sugerować się wysokością długu, wykonaj prosty test wykonalności spłaty.
Najpierw przeprowadź obliczenie:
dochód netto – niezbędne koszty życia = kwota dostępna na spłatę długów
Następnie porównaj wynik z sumą rat oraz innych wymaganych płatności. Załóżmy, że przy zarobkach 5 200 zł netto Twoje miesięczne koszty to:
- 2 300 zł – opłaty za mieszkanie i rachunki;
- 2 000 zł – żywność, transport, leki i inne podstawowe wydatki;
- 2 800 zł – wymagane raty i płatności.
5 200 zł – 4 300 zł = 900 zł dostępne na spłatę, a raty i płatności wynoszą 2 800 zł, więc brakuje 1 900 zł.
W takiej sytuacji musisz wybierać między opłaceniem mieszkania, wyżywieniem a spłatą kredytów. To nie jest przejściowy problem z jedną ratą. To sygnał, że Twoje długi przekraczają Twoje możliwości finansowe.
Nie mam pieniędzy na spłatę długów – co zrobić w pierwszej kolejności
Jeśli nie masz pieniędzy na spłatę wszystkich zobowiązań, najpierw zabezpiecz podstawowe potrzeby i sprawy, których zignorowanie może szybko pogorszyć Twoją sytuację. Nie warto przeznaczać całego dochodu na raty, jeżeli w efekcie zabraknie Ci na mieszkanie, jedzenie lub leki.
W pierwszej kolejności:
- opłać podstawowe koszty życia – mieszkanie, czynsz, energia, ogrzewanie, żywność, leki i konieczny transport;
- sprawdź pisma z sądu, od komornika i wierzycieli – zwłaszcza te, które zawierają termin na odpowiedź, zapłatę albo złożenie pisma;
- ustal, które zobowiązania są już przeterminowane i gdzie naliczane są dodatkowe odsetki lub koszty;
- skontaktuj się z wierzycielami, jeżeli wiesz, że nie zapłacisz raty w terminie, i zapytaj o możliwość zmiany harmonogramu spłaty lub wysokości raty;
- nie spłacaj jednej pożyczki kolejną, jeżeli nie masz realnego planu spłaty nowego zobowiązania.
Jeżeli po opłaceniu podstawowych kosztów życia nadal regularnie brakuje Ci pieniędzy na wymagane raty, problem nie dotyczy już tylko pojedynczej płatności, lecz zbyt wysokiego poziomu miesięcznych zobowiązań.
Długi nie do spłacenia – co robić z ratami, których nie jesteś w stanie spłacić
Jeżeli Twój miesięczny budżet nie daje możliwości regulowania wszystkich zobowiązań finansowych, możesz negocjować zmianę warunków. Może to oznaczać:
- wydłużenie okresu spłaty,
- zmniejszenie miesięcznej raty,
- zmianę terminu płatności,
- ustalenie nowego harmonogramu,
- czasowe odroczenie części płatności – jeżeli wierzyciel dopuszcza takie rozwiązanie.
Sam proces negocjowania nie oznacza jednak, że wierzyciel ma obowiązek zaakceptować Twoją propozycję.
W przypadku kredytu bankowego możesz powołać się na art. 75c Prawa bankowego. Zgodnie z tym przepisem, jeśli kredytobiorca opóźnia się ze spłatą zadłużenia, bank wzywa go do zapłaty w terminie nie krótszym niż 14 dni roboczych i jednocześnie informuje o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację.
Takie rozwiązanie jest możliwe, gdy ocena sytuacji finansowej i gospodarczej kredytobiorcy uzasadnia takie działanie. Dlatego, jeżeli proponujesz nową wysokość raty, powinna ona wynikać z realnego budżetu. Nie deklaruj 1 200 zł miesięcznie, gdy jesteś w stanie płacić tylko 600 zł.
Nie mogę wyjść z długów – czy konsolidacja rozwiąże mój problem?
Nie zawsze. Konsolidacja może obniżyć miesięczną ratę, ale jeśli po połączeniu zobowiązań nowa rata nadal przekracza kwotę, którą możesz realnie przeznaczać na spłatę, miesięczny niedobór pozostaje.
Przykładowo przed konsolidacją suma rat wynosi 3 000 zł, a Ty możesz przeznaczać na spłatę maksymalnie 1 500 zł miesięcznie. Jeżeli po konsolidacji nowa rata wyniesie 2 100 zł, nadal będzie Ci brakować 600 zł każdego miesiąca. Konsolidacja zmniejszy więc miesięczne obciążenie, ale nie rozwiąże problemu deficytu w budżecie.
Konsolidacja jest nowym kredytem, dlatego jej uzyskanie wymaga spełnienia warunków banku. Przy poważnych zaległościach lub utracie zdolności kredytowej może być również niedostępna.
Co dzieje się, gdy nie spłacam długów?
W przypadku opóźnienia w spłacie zobowiązania pieniężnego wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie. Wynika to z art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego.
W zależności od rodzaju zobowiązania i działań wierzyciela sprawa może przechodzić przez następujące etapy:
- wezwanie do zapłaty,
- działania windykacyjne,
- postępowanie sądowe,
- egzekucja komornicza.
Oczywiście nie każda sprawa przebiega tak samo i przechodzi przez wszystkie etapy.
Pomimo stresu, jaki niesie ze sobą zadłużenie, nie ignoruj pism z banku, sądu lub komornika. Mogą one zawierać informacje o ważnych postanowieniach czy też terminach, w których trzeba podjąć określone działania.
Kiedy długi niemożliwe do spłaty mogą oznaczać niewypłacalność?
Zgodnie z art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa wprowadza także domniemanie takiego stanu, gdy opóźnienie w płatnościach przekracza trzy miesiące.
Nie oznacza to jednak, że samo trzymiesięczne opóźnienie automatycznie przesądza o niewypłacalności w konkretnej sprawie. Konieczna jest ocena rzeczywistej sytuacji finansowej dłużnika. Na poważne problemy z wypłacalnością wskazuje m.in. to, że:
- nie regulujesz kilku wymagalnych zobowiązań,
- opóźnienia w spłacie stale się zwiększają,
- po opłaceniu podstawowych wydatków nie starcza Ci środków na raty,
- bierzesz kolejne pożyczki tylko po to, żeby nimi spłacać wcześniejsze zadłużenie,
- nawet po ograniczeniu wydatków deficyt w budżecie nadal jest wysoki.
Upadłość konsumencka – czy warto ją rozważyć przy braku możliwości spłaty zobowiązań finansowych?
Upadłość konsumencką możesz rozważyć, gdy jesteś niewypłacalny, czyli nie jesteś w stanie regulować wymagalnych długów – ustawa zakłada to, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1 i 1a Prawa upadłościowego). Nie oznacza to jednak automatycznego umorzenia wszystkich zobowiązań.
Prawo upadłościowe przewiduje m.in. plan spłaty wierzycieli. W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty sąd określa co do zasady okres nie dłuższy niż 36 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4 i ust. 1a Prawa upadłościowego). Jeżeli ustali, że upadły doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty może trwać od 36 do 84 miesięcy.
Jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalenia planu spłaty wierzycieli (art. 491¹⁶ ust. 1 Prawa upadłościowego).
Za każdym razem sąd bada sprawę indywidualnie i podejmuje decyzję na podstawie zgromadzonych dokumentów.
Czego nie robić, gdy nie masz z czego spłacać długów?
Jednym z błędów jest próba utrzymania za wszelką cenę nierealnego harmonogramu spłaty. Gdy nie masz z czego spłacać długów, unikaj przede wszystkim:
- zaciągania kolejnych zobowiązań bez pewności, że masz je z czego spłacać;
- podpisywania planu spłaty lub restrukturyzacji kredytu z ratą w wysokości przekraczającej Twoje możliwości finansowe;
- ignorowania korespondencji od wierzycieli, sądu lub komornika;
- przeznaczania wszystkich środków finansowych na spłatę rat kosztem innych wydatków i potrzeb;
- oczekiwania, że jedna konsolidacja kilku zobowiązań rozwiąże problem miesięcznego deficytu w budżecie;
- przeciągania sprawy w nadziei, że brak środków doprowadzi do automatycznego umorzenia zadłużenia.
Jeśli brakuje Ci co miesiąc 2 000 zł na spłatę zobowiązań, to musisz rozwiązać problem braku środków, a nie szukać sposobu na spłacenie najbliższej raty.
Długi niemożliwe do spłaty – co możesz zrobić jeszcze dzisiaj?
Nie musisz od razu rozwiązać całego problemu, ale już dziś możesz podjąć pierwsze konkretne kroki. Na początek:
- zapisz wszystkie zobowiązania i ich aktualne salda,
- policz sumę wymaganych miesięcznych płatności,
- od dochodu odejmij podstawowe koszty życia,
- oblicz miesięczny niedobór lub nadwyżkę,
- zaznacz zobowiązania przeterminowane oraz sprawy sądowe i objęte egzekucją komorniczą,
- sprawdź, w których umowach możesz wnioskować o zmianę warunków spłaty,
- nie zaciągaj nowych zobowiązań na spłatę starych,
- jeżeli trwały brak pieniędzy uniemożliwia regulowanie wymagalnych zobowiązań, przeanalizuj swoją sytuację również pod kątem rozwiązań przewidzianych w Prawie upadłościowym.
Najważniejszym celem przy długach niemożliwych do spłaty jest ustalenie, jaki poziom spłaty zadłużenia jest dla Ciebie realny i co trzeba zrobić, by zadłużenie przestało się powiększać.
Najczęstsze pytania o długi niemożliwe do spłaty
Jak sprawdzić, czy długi są naprawdę niemożliwe do spłaty?
Porównaj miesięczny dochód pomniejszony o niezbędne koszty życia z sumą wymaganych rat i innych płatności. Stały niedobór oznacza, że obecny plan spłaty jest niewykonalny. Sama wysoka kwota zadłużenia nie przesądza jeszcze o braku możliwości jego spłaty.
Czy konsolidacja pomoże, jeśli nie mogę wyjść z długów?
Nie zawsze. Konsolidacja może zmniejszyć miesięczne obciążenie, ale nowa rata nadal musi mieścić się w Twoim realnym budżecie. Trzeba pamiętać, że kredyt konsolidacyjny jest nowym zobowiązaniem i przy poważnych zaległościach lub braku zdolności kredytowej może być niedostępny.
Co się stanie, jeśli przestanę spłacać długi?
Brak spłaty nie powoduje, że zobowiązanie znika. Wierzyciel może naliczać odsetki za opóźnienie, a sprawa może przejść do windykacji, sądu, a następnie egzekucji komorniczej. Dlatego szczególnie ważne jest reagowanie na korespondencję i dokumenty związane ze sprawą.
Kiedy warto rozważyć upadłość konsumencką?
Gdy jesteś niewypłacalny, czyli utraciłeś zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań. Ustawa zakłada taki stan, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące. Po ogłoszeniu upadłości sąd może ustalić plan spłaty wierzycieli, co do zasady na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy. Jeśli natomiast nie jesteś w stanie trwale dokonywać żadnych wpłat, możliwe jest umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu spłaty.