Ogłoszenie bankructwa a długi – co dzieje się z zobowiązaniami?

Najważniejsze informacje

• Upadłość konsumencka nie sprawia, że długi znikają od razu. Najczęściej część zobowiązań jest spłacana według ustalonego planu, a dopiero później pozostała część może zostać umorzona (art. 491¹⁵ Prawa upadłościowego).
• Nie każdy dług można umorzyć. M.in. alimenty, grzywny oraz niektóre zobowiązania związane z obowiązkiem naprawienia szkody nadal trzeba regulować.
• Majątek może zostać przeznaczony na spłatę wierzycieli, ale nie oznacza to automatycznie utraty wszystkiego, co posiada osoba upadła.
• Po ogłoszeniu upadłości wierzyciele nie mogą prowadzić zwykłej egzekucji na własną rękę. Dochodzenie należności odbywa się w ramach postępowania upadłościowego.
• Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić inne możliwości wyjścia z zadłużenia, takie jak porozumienie z wierzycielem, restrukturyzacja czy konsolidacja.

Czym jest upadłość konsumencka?

Upadłość konsumencka jest postępowaniem sądowym, po którego rozpoczęciu ustala się, jakie zobowiązania ma osoba zadłużona, jaka jest jej sytuacja finansowa oraz jaki jest skład jej majątku. W toku postępowania majątek dłużnika, taki jak zgromadzone przez niego ruchomości i nieruchomości, może zostać przeznaczony na zaspokojenie wierzycieli (art. 491¹⁴ Prawa upadłościowego). Nie oznacza to jednak, że samo ogłoszenie upadłości powoduje automatyczne umorzenie wszystkich długów.

W zależności od sytuacji zadłużonego spłata zobowiązań może odbywać się według ustalonego planu spłaty wierzycieli. Po jego wykonaniu sąd umarza pozostałą część zobowiązań objętych postępowaniem (art. 491²¹ Prawa upadłościowego).

Upadłość konsumencka to określona prawem droga do uporządkowania zadłużenia, która może zakończyć się uwolnieniem od części lub całości zobowiązań – o ile te faktycznie mogą podlegać umorzeniu.

Upadłość konsumencka a bankructwo – czy istnieje jakaś różnica?

„Bankructwo” jest określeniem używanym przede wszystkim w języku potocznym. W przypadku osoby fizycznej właściwym terminem prawnym jest upadłość konsumencka, czyli procedura przewidziana dla osób, które nie są w stanie uregulować swoich zobowiązań zgodnie z ustalonymi zasadami.

Jej celem nie jest jedynie zatrzymanie narastających problemów z zadłużeniem, ale przede wszystkim uporządkowanie sytuacji finansowej i umożliwienie rozpoczęcia życia bez przytłaczającego ciężaru długów.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

Upadłość konsumencka jest rozwiązaniem przewidzianym dla osób fizycznych, które nie są w stanie spłacać zaciągniętych przez siebie zobowiązań. Nie trzeba jednak czekać, aż zadłużenie osiągnie określoną kwotę (art. 11 Prawa upadłościowego). Najważniejsze jest to, czy dana osoba faktycznie utraciła możliwość terminowego regulowania powstałych długów.

Co do zasady z tej procedury mogą skorzystać osoby fizyczne, które nie prowadzą działalności gospodarczej. W niektórych przypadkach z możliwości ogłoszenia upadłości mogą skorzystać także osoby, które wcześniej prowadziły firmę, ale zakończyły jej działalność i spełniają pozostałe warunki, na podstawie których można stwierdzić, czy faktycznie są niewypłacalne.

Kiedy można mówić o niewypłacalności?

Niewypłacalność występuje wtedy, gdy dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Może więc chodzić o sytuację, w której dana osoba przestaje regulować raty kredytu, pożyczki, czynsz czy inne należności i nie jest w stanie odzyskać płynności finansowej w przewidywalnym czasie.

Przy ocenie sytuacji znaczenie może mieć:

• wysokość i liczba posiadanych zobowiązań;
• terminowość spłaty rat i innych należności;
• wysokość osiąganych dochodów;
• wartość posiadanego majątku;
• stałe koszty utrzymania;
• przyczyny, które doprowadziły do problemów finansowych.

Nie każda chwilowa trudność z zapłatą rachunku oznacza niewypłacalność i konieczność wdrożenia postępowania upadłościowego. Istotne jest to, czy problemy ze spłatą mają charakter trwały i wskazują na utratę możliwości regulowania zobowiązań.

Jeśli opóźnienie w spłacie długów przekracza trzy miesiące, prawo zakłada, że dłużnik jest niewypłacalny (art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego).

Ogłoszenie bankructwa a długi – które zobowiązania mogą zostać objęte postępowaniem?

Upadłość konsumencka może objąć różnego rodzaju zobowiązania pieniężne. Istotny jest jednak ich charakter i to, czy mogą zostać uwzględnione w postępowaniu.

Osoba zadłużona może mieć kilka różnych rodzajów długów jednocześnie. Mogą to być zarówno zobowiązania wobec banków i firm pożyczkowych, jak i zaległości wynikające z codziennych wydatków czy zawartych umów.

Do zobowiązań, które mogą zostać objęte postępowaniem, należą:

• kredyty gotówkowe;
• kredyty hipoteczne;
• pożyczki pozabankowe i chwilówki;
• zadłużenie na kartach kredytowych;
• wykorzystane limity na rachunkach bankowych;
• zaległości z tytułu rachunków za media;
• nieuregulowane czynsze i inne opłaty związane z mieszkaniem;
• zobowiązania wynikające z umów cywilnoprawnych;
• zadłużenie wobec operatorów telekomunikacyjnych;
• niektóre zobowiązania wobec osób prywatnych.

W zależności od sytuacji finansowej dłużnika wierzyciele mogą zostać zaspokojeni z jego majątku, a następnie zobowiązania mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu planu spłaty.

Nie oznacza to jednak, że każdy dług przestaje istnieć. Przepisy przewidują bowiem zobowiązania, których nie można umorzyć nawet po przeprowadzeniu upadłości konsumenckiej.

Które zobowiązania nie podlegają umorzeniu?

Upadłość konsumencka nie prowadzi do wygaśnięcia wszystkich zobowiązań. Ustawa przewiduje listę należności, które pozostają do zapłaty niezależnie od zakończenia procedury i umorzenia pozostałych długów.

Należą do nich przede wszystkim:

• alimenty;
• zobowiązania wynikające z obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem lub wykroczeniem stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem;
• obowiązek zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonego przez sąd;
• zobowiązania, których dłużnik umyślnie nie ujawnił w postępowaniu, jeżeli wierzyciel nie brał w nim udziału.

Jak ogłoszenie upadłości wpływa na wierzycieli i egzekucję?

Ogłoszenie upadłości zmienia sposób, w jaki wierzyciele mogą dochodzić swoich należności. Po rozpoczęciu postępowania nie mogą oni samodzielnie prowadzić działań zmierzających do odzyskania długu. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy wobec osoby zadłużonej prowadzone są już postępowania egzekucyjne. Ich dalszy przebieg podlega ograniczeniom wynikającym z przepisów prawa upadłościowego.

Dla wierzyciela oznacza to konieczność dochodzenia należności w ramach postępowania upadłościowego, a nie poprzez indywidualne działania wobec dłużnika.

Co dzieje się z majątkiem po ogłoszeniu upadłości?

Ogłoszenie upadłości nie oznacza, że cały majątek dłużnika automatycznie zostaje zabrany.

Po rozpoczęciu postępowania ustala się przede wszystkim, jakie składniki majątku posiada osoba zadłużona i które z nich mogą zostać wykorzystane do spłaty wierzycieli. W tym celu majątek przechodzi pod zarząd syndyka, który zajmuje się jego zabezpieczeniem, wyceną i ewentualną sprzedażą zgodnie z zasadami określonymi w przepisach.

Po stwierdzeniu niewypłacalności dłużnika syndyk analizuje jego sytuację majątkową i ustala, jakie składniki mogą wejść do masy upadłości (art. 69 Prawa upadłościowego ). 

Może to dotyczyć między innymi:

• nieruchomości – mieszkania, domu lub działki;
• samochodu i innych wartościowych pojazdów;
• środków zgromadzonych na rachunkach bankowych;
• wartościowych ruchomości;
• określonych praw majątkowych;
• części wynagrodzenia lub innych dochodów, w zakresie dopuszczalnym przez przepisy.

Nie oznacza to jednak, że osoba upadła zostaje pozbawiona wszystkiego, co posiada. Przepisy przewidują składniki majątku i środki, które pozostają poza masą upadłości albo są chronione w określonym zakresie.

Warto również pamiętać, że zachowanie dłużnika przed ogłoszeniem upadłości może mieć wpływ na przebieg całej procedury. Jeżeli problemy finansowe zostały spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, może to mieć znaczenie przy ocenie sytuacji dłużnika i ustalaniu zasad spłaty zobowiązań. Jeżeli sąd ustali, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty wierzycieli musi trwać od 36 do 84 miesięcy, czyli od 3 do 7 lat (art. 491¹⁵ ust. 1a Prawa upadłościowego).

Co jeśli upadły nie ma majątku?

Brak majątku nie wyklucza ustalenia planu spłaty wierzycieli. Jeśli nie ma środków do podziału między wierzycieli, sąd może ustalić plan spłaty na podstawie możliwości zarobkowych upadłego, jego sytuacji osobistej i potrzeb związanych z utrzymaniem (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 2 i ust. 4 Prawa upadłościowego).

ąd umarza zobowiązania bez ustalania planu spłaty m.in. wtedy, gdy sytuacja osobista upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że trwale nie jest on w stanie dokonywać jakichkolwiek spłat, a gdy ta niezdolność nie jest trwała – umarza je warunkowo (art. 491¹⁶ ust. 1 Prawa upadłościowego).

Plan spłaty po ogłoszeniu upadłości – co trzeba wiedzieć?

Plan spłaty wierzycieli jest jednym z ważniejszych etapów upadłości konsumenckiej. Jego celem jest określenie, w jakim zakresie i przez jaki czas osoba upadła będzie regulować zobowiązania, których nie udało się zaspokoić wcześniej.

Dla przykładu:

Pan Marek miał 60 000 zł zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek. Po ogłoszeniu upadłości syndyk sprzedał składniki jego majątku, które weszły do masy upadłości, a uzyskane środki przeznaczono na spłatę wierzycieli.

Ponieważ nie udało się pokryć całego zadłużenia, sąd ustalił plan spłaty dostosowany do sytuacji finansowej dłużnika. Po wykonaniu planu spłaty sąd umorzy pozostałe długi Pana Marka. Wyjątkiem są zobowiązania, których nie można umorzyć, np. alimenty, które Pan Marek nadal będzie musiał płacić.

Nie każda osoba musi jednak spłacać długi na takich samych zasadach. Przy ustalaniu planu bierze się pod uwagę możliwości zarobkowe, sytuację rodzinną, koszty utrzymania oraz przyczyny, które doprowadziły do niewypłacalności.

Przed rozpoczęciem postępowania warto więc zdawać sobie sprawę, że:

• wysokość miesięcznej raty jest ustalana z uwzględnieniem rzeczywistej sytuacji finansowej upadłego;
• plan spłaty determinuje okres, przez który należy regulować ustalone raty;
• w czasie wykonywania planu należy przestrzegać obowiązków nałożonych przez sąd i informować o istotnych zmianach swojej sytuacji;
• samo ustalenie planu nie oznacza jeszcze natychmiastowego umorzenia pozostałych zobowiązań;
• plan spłaty trwa maksymalnie 36 miesięcy, a jeśli sąd ustali, że upadły doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo – do 84 miesięcy;
• po prawidłowym wykonaniu planu możliwe jest umorzenie określonych zobowiązań.

Brak wartościowych składników majątkowych nie oznacza więc automatycznie, że wszystkie długi zostaną umorzone bez konieczności dalszych spłat.

Kiedy sąd umarza długi i czy syndyk może podjąć taką decyzję?

Długi umarza sąd – nie syndyk. Po wykonaniu planu spłaty sąd wydaje postanowienie o jego wykonaniu i umorzeniu pozostałych zobowiązań podlegających umorzeniu. Syndyk przedstawia sądowi projekt planu spłaty albo informację o podstawach do umorzenia zobowiązań bez ustalania planu.

Jeżeli niezdolność dłużnika do dokonywania jakichkolwiek spłat nie ma charakteru trwałego, sąd może warunkowo umorzyć długi bez ustalania planu spłaty. Przez 5 lat dłużnik lub wierzyciel może wystąpić o ustalenie planu spłaty, jeśli pojawią się ku temu podstawy.

Sąd co do zasady odmawia ustalenia planu spłaty lub umorzenia zobowiązań, jeżeli dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności albo w ciągu 10 lat przed złożeniem wniosku korzystał już z umorzenia zobowiązań w postępowaniu upadłościowym.

Ogłoszenie bankructwa – jakie są konsekwencje dla osoby zadłużonej?

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej wpływa na wiele obszarów życia finansowego osoby zadłużonej. Z jednej strony ogranicza możliwość indywidualnego dochodzenia należności przez wierzycieli i pozwala uporządkować sytuację, z drugiej wiąże się z określonymi obowiązkami oraz ingerencją w majątek i bieżące finanse upadłego.

Do podstawowych konsekwencji związanych z postępowaniem należą:

• Przejęcie zarządu nad częścią majątku przez syndyka – po ogłoszeniu upadłości określone składniki majątku wchodzą do masy upadłości i nie można nimi swobodnie dysponować. Syndyk zajmuje się ich zabezpieczeniem oraz, jeśli jest to konieczne, sprzedażą w celu zaspokojenia wierzycieli.
• Możliwość sprzedaży części majątku – jeżeli upadły posiada wartościowe składniki majątkowe, mogą one zostać przeznaczone na spłatę wierzycieli. Dotyczyć to może na przykład nieruchomości, samochodu czy innych wartościowych przedmiotów.
• Konieczność współpracy z syndykiem i sądem – osoba upadła musi przekazywać wymagane informacje i dokumenty dotyczące swojej sytuacji majątkowej oraz finansowej. Ważne jest także informowanie o zmianach, które mogą mieć znaczenie dla postępowania – zaciąganie nowych zobowiązań po ogłoszeniu upadłości bez zgody syndyka jest naruszeniem prawa.
• Wpływ na dochody – w określonym zakresie część wynagrodzenia lub innych dochodów może zostać przeznaczona na potrzeby postępowania. Nie oznacza to jednak automatycznie zajęcia całego dochodu (art. 63 Prawa upadłościowego) – przepisy chronią środki potrzebne do bieżącego utrzymania.
• Ustalenie planu spłaty wierzycieli – jeżeli po zakończeniu właściwego etapu postępowania pozostają niespłacone zobowiązania podlegające umorzeniu, sąd może określić zasady ich dalszej spłaty.
• Obowiązki w trakcie wykonywania planu spłaty – osoba objęta planem musi terminowo realizować ustalone płatności i przestrzegać obowiązków wynikających z postanowienia sądu. Niewywiązywanie się z nich może mieć negatywne konsekwencje dla dalszego przebiegu procedury (art. 370e Prawa upadłościowego).

Co zrobić przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości?

Upadłość konsumencka może pomóc w uporządkowaniu poważnych problemów finansowych, ale jest rozwiązaniem, które wiąże się z określonymi konsekwencjami. W wielu przypadkach odpowiednio wcześnie podjęte działania mogą pozwolić uniknąć postępowania upadłościowego.

• Kontakt z wierzycielem – jeżeli problemy ze spłatą pojawiły się stosunkowo niedawno, warto porozmawiać z bankiem, firmą pożyczkową lub innym wierzycielem. Możliwe rozwiązania mogą obejmować zmianę terminu płatności, czasowe odroczenie rat, wydłużenie okresu spłaty albo ustalenie nowych warunków regulowania zadłużenia. Im wcześniej zostanie podjęty kontakt, tym większa może być szansa na wypracowanie rozwiązania bez konieczności wszczynania bardziej zaawansowanych i radykalnych procedur.
• Restrukturyzację zadłużenia – w zależności od rodzaju zobowiązań możliwe jest podjęcie działań mających na celu zmianę warunków ich spłaty. Restrukturyzacja może pomóc dopasować wysokość rat do aktualnych możliwości finansowych i ograniczyć ryzyko dalszego narastania zaległości.
• Konsolidację zobowiązań – przy kilku kredytach lub pożyczkach można sprawdzić, czy możliwe jest ich połączenie w jedno zobowiązanie. Zamiast wielu rat dłużnik spłaca wtedy jedną ratę według nowych warunków.
• Pomoc specjalistów zajmujących się oddłużaniem – osoby, które nie wiedzą, jak uporządkować swoje zobowiązania, mogą skorzystać z pomocy firm specjalizujących się w analizie zadłużenia i poszukiwaniu możliwych rozwiązań.
• Samodzielna analiza sytuacji finansowej – przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji dobrze jest zebrać informacje o wszystkich długach, wysokości rat, zaległościach, dochodach, wydatkach i posiadanym majątku. Pozwala to ocenić, czy problem można jeszcze rozwiązać poprzez zmianę warunków spłaty, czy też wysokość zadłużenia przekroczyła już realne możliwości finansowe.

Jeżeli mimo podjętych prób nie uda się osiągnąć porozumienia z wierzycielami, restrukturyzacja lub konsolidacja nie są dostępne albo nie rozwiązują problemu, upadłość konsumencka może stać się rozwiązaniem wartym rozważenia.

Powinna być jednak traktowana jako ostateczny sposób na uporządkowanie zadłużenia, szczególnie gdy inne dostępne możliwości zostały już wykorzystane lub z góry wiadomo, że nie pozwolą na odzyskanie płynności finansowej.

Co możesz zrobić jeszcze dziś? 5 kolejnych kroków

1. Zbierz informacje o swoich długach. Przygotuj listę wszystkich zobowiązań, uwzględniając wysokość zadłużenia, miesięczne raty, zaległości oraz terminy płatności.
2. Podsumuj dochody i wydatki. Sprawdź, ile pieniędzy pozostaje Ci co miesiąc po opłaceniu podstawowych kosztów utrzymania.
3. Skontaktuj się z wierzycielami. Zapytaj o możliwość zmiany harmonogramu spłat, odroczenia rat lub restrukturyzacji zadłużenia.
4. Sprawdź dostępne rozwiązania. Porównaj warunki restrukturyzacji i konsolidacji z rzeczywistymi możliwościami spłaty. Nie zaciągaj kolejnych zobowiązań bez dokładnej analizy ich kosztów.
5. Skonsultuj swoją sytuację ze specjalistą. Jeśli nie jesteś w stanie regulować długów, skorzystaj z porady prawnika lub doradcy zajmującego się upadłością konsumencką. Ustal, czy w Twojej sytuacji złożenie wniosku będzie uzasadnione i jakie dokumenty należy przygotować.

Wykonanie tych kroków pomoże Ci lepiej ocenić swoją sytuację finansową i świadomie zdecydować, czy warto rozważyć upadłość konsumencką.

FAQ – ogłoszenie bankructwa a długi

Czy ogłoszenie bankructwa oznacza umorzenie wszystkich długów?

Nie. Samo ogłoszenie upadłości nie powoduje automatycznego umorzenia wszystkich zobowiązań. Część długów może zostać spłacona w ramach planu spłaty, a po jego wykonaniu pozostałe zobowiązania podlegające umorzeniu mogą zostać anulowane.

Czy wszystkie długi można umorzyć w upadłości konsumenckiej?

Nie wszystkie zobowiązania podlegają umorzeniu. Dotyczy to m.in. alimentów czy niektórych zobowiązań związanych z obowiązkiem naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem lub wykroczeniem.

Co dzieje się z komornikiem po ogłoszeniu upadłości?

Po ogłoszeniu upadłości indywidualna egzekucja z majątku objętego postępowaniem podlega ograniczeniom przewidzianym w prawie upadłościowym. Wierzyciele dochodzą swoich należności w ramach postępowania upadłościowego, a nie poprzez niezależne działania egzekucyjne.

Czy po ogłoszeniu upadłości trzeba spłacać długi?

Najczęściej tak. Trzeba będzie spłacić część zobowiązań zgodnie z planem spłaty wierzycieli ustalonym przez sąd. Bez spłat obejdzie się tylko osoba, której sąd umorzy długi bez ustalania planu spłaty. Po jego prawidłowym wykonaniu pozostała część długów może zostać umorzona.

Czy można ogłosić upadłość konsumencką bez majątku?

Tak. Brak majątku nie wyklucza możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej i skutecznego oddłużenia. W takiej sytuacji postępowanie może przebiegać bez sprzedaży majątku, ale nie oznacza to automatycznie, że dłużnik zostanie zwolniony ze wszystkich zobowiązań bez dalszych spłat.